داکت پلی‌اتیلن برای ایجاد مسیر عبور کابل و حفاظت آن استفاده میشود؛ مشخصات مکانیکی و شرایط نصب باید متناسب با پروژه انتخاب شوند.
کار لوله حفاظ کابل چیست
لوله حفاظ کابل (داکت) کابل را حمل نمی‌کند؛ مسیر آن را نگه می‌دارد. سه کار انجام می‌دهد: کابل را از فشار خاک، بار ترافیکی و ضربه بیل مکانیکی محافظت میکند؛ کشیدن کابل در مسیر دفن‌شده را ممکن می‌سازد؛ و مهم‌تر از همه، تعویض یا افزودن کابل در آینده را بدون حفاری دوباره ممکن میکند. همین کار سوم است که هزینه داکت را توجیه میکند.
قطر را نسبت پرشدگی تعیین میکند
قطر داکت از روی قطر کابل انتخاب نمی‌شود، از روی نسبت پرشدگی انتخاب میشود. قاعده متعارف این است که قطر داخلی داکت دستکم حدود ۱٫۵ برابر قطر خارجی کابل باشد؛ داکت تنگ، نیروی کشش را بالا می‌برد و در مسیرهای دارای قوس، کابل در آن گیر میکند. اگر قرار است چند کابل در یک داکت برود، مجموع سطح مقطع کابل‌ها باید نسبت به سطح مقطع داکت محاسبه شود، نه فقط قطر بزرگ‌ترین کابل.
کشیدن یا دمیدن: انتخابی که سطح داخلی را تعیین میکند
کابل مسی و برق معمولاً با طناب کشیده میشود. فیبر نوری در مسیرهای بلند با هوای فشرده دمیده میشود، و این روش به اصطکاک داخلی پایین وابسته است. داکت‌هایی که برای دمیدن فیبر ساخته می‌شوند، جداره داخلی کماصطکاک یا شیاردار دارند. اگر مسیر برای فیبر است، این مشخصه باید از ابتدا در سفارش بیاید — با داکت جداره‌صاف معمولی، طول قابل دمیدن بهشدت کم میشود.
شعاع خمش، محدودیت واقعی مسیر
دو شعاع خمش در کار است و باید هر دو رعایت شود: شعاع مجاز خود لوله، و شعاع مجاز خمش کابل که معمولاً محدودکننده‌تر است — به‌ویژه برای فیبر. مسیر باید با قوس‌های ملایم طراحی شود؛ تجمع چند قوس در یک بازه، نیروی کشش را به‌صورت تجمعی بالا می‌برد و کابل‌کشی را غیرممکن میکند.
کارهایی که هنگام اجرا فراموش می‌شوند و بعداً گران تمام می‌شوند
- طناب راهنما (draw rope) از همان ابتدا داخل داکت گذاشته شود — وجود آن، کابل‌کشی پس از دفن را آسان‌تر میکند
- داکت یدکی در همان ترانشه دفن شود؛ هزینه‌اش در برابر حفاری دوباره ناچیز است
- دو سر داکت با درپوش بسته شود تا گل و آب و جوندگان وارد نشوند
- نوار هشدار بالای مسیر و علامتگذاری سر حوضچه‌ها اجرا شود
- مسیر و محل حوضچه‌ها به‌صورت چون‌ساخت ثبت شود
احتمال ورود آب به داکت مدفون
احتمال ورود آب به داکت مدفون باید در طراحی در نظر گرفته شود. طراحی درست این را می‌پذیرد و کابل مناسب محیط مرطوب انتخاب میکند، به‌جای اینکه فرض کند داکت خشک می‌ماند. نقطه‌ای که باید واقعاً آب‌بند شود، ورود داکت به حوضچه، اتاق تجهیزات یا ساختمان است؛ وگرنه داکت، آب را مستقیم به محل تجهیزات هدایت میکند.
ملاحظات طراحی
- سختی مکانیکی
- نصب در کانال
- مقاومت رطوبت
سوالات متداول
- قطر لوله حفاظ کابل را چطور انتخاب کنم؟
- بر پایه نسبت پرشدگی. قاعده متعارف این است که قطر داخلی داکت دستکم حدود ۱٫۵ برابر قطر خارجی کابل باشد. برای چند کابل، مجموع سطح مقطع آنها نسبت به سطح مقطع داکت بررسی میشود. فضای خالی، هم کشش را کم میکند و هم امکان افزودن کابل در آینده را باز میگذارد.
- برای فیبر نوری چه داکتی لازم است؟
- اگر روش نصب دمیدن با هوای فشرده است، داکت باید جداره داخلی کماصطکاک یا شیاردار داشته باشد. با داکت معمولی، طول قابل دمیدن در یک مرحله بهشدت کاهش پیدا میکند و تعداد حوضچههای میانی بالا میرود.
- آیا میتوان از لوله آبرسانی بهعنوان داکت استفاده کرد؟
- از نظر مکانیکی معمولاً ممکن است و در پروژههای کوچک هم دیده میشود، اما دو محدودیت دارد: جداره داخلی برای دمیدن فیبر بهینه نیست، و علامتگذاری لوله با کاربرد واقعی نمیخواند که در حفاریهای بعدی گمراهکننده است. برای مسیرهای اصلی، داکت با مشخصه اعلامشده سفارش دهید.
- طناب راهنما را حتماً باید گذاشت؟
- بله. کشیدن طناب در داکت دفنشدهای که از ابتدا طناب نداشته، کار دشوار و گاهی ناممکنی است. طناب راهنما باید همزمان با اجرای داکت و پیش از دفن، داخل آن قرار بگیرد.