برای انشعاب از خطوط فولادی اصلی، لوله گازرسانی پلی اتیلن با اتصال الکتروفیوژن — روش مورد تأیید در ایران — به کار می‌رود. صفحه محصول گاز برای خرید و مشخصات فنی است.
چه بخشی از شبکه گاز، پلی اتیلن است
لوله پلی اتیلن در شبکه گاز، کار شبکه توزیع و انشعاب را انجام میدهد — یعنی از ایستگاه تقلیل فشار به بعد، تا شیر انشعاب مشترک. خطوط انتقال پرفشار همچنان فولادی‌اند. مبنای محصول، استاندارد ملی INSO 11223 است و رنگ زرد یا نوار زرد روی لوله، نشانه قراردادی کاربرد گاز است تا در حفاریهای بعدی با خط آب اشتباه نشود.
چرا در گاز فقط الکتروفیوژن
در شبکه گاز، معیار پذیرش اتصال با آب فرق دارد: یک نشتی کوچک در خط آب، هدررفت است؛ در خط گاز، خطر است. الکتروفیوژن به این دلیل روش پذیرفته‌شده است که پارامترهای جوش در خود اتصال کدگذاری شده و دستگاه آن را می‌خواند — یعنی قضاوت شخصی اپراتور در تعیین دما و زمان حذف می‌شود و رکورد جوش قابل ثبت و ممیزی است. جوش لب‌به‌لب در گاز فقط در چارچوب دستورالعمل و تأیید کارفرما و با جوشکار دارای صلاحیت کاربرد دارد.
دو کار در الکتروفیوژن غیرقابل حذف‌اند: تراشیدن لایه اکسید سطح لوله بلافاصله پیش از جازدن اتصال، و بی‌حرکت نگه داشتن قطعه تا پایان کامل زمان خنک‌کاری. بیشتر جوش‌هایی که ظاهر سالم دارند و بعداً نشت میکنند، یکی از این دو را کم داشته‌اند.
انشعاب از خط فولادی: اتصال انتقالی
پلی اتیلن را نمیتوان به فولاد جوش داد. محل تلاقی، با اتصال انتقالی (transition fitting) انجام می‌شود — قطعه‌ای که یک سرش پلی اتیلن جوش‌پذیر و سر دیگرش فولادی است و درزبندی آن در کارخانه انجام شده. این قطعه نباید در محل ساخته یا جایگزین شود.
ردیابی خط بعد از دفن
پلی اتیلن غیرفلزی است، پس با ردیاب فلز پیدا نمی‌شود. به همین دلیل اجرای شبکه گاز پلی اتیلن بدون سیم ردیاب (tracer wire) در کنار لوله و نوار هشدار زرد بالای آن، ناقص است. این دو قطعه ارزان، چیزی هستند که چند سال بعد مانع از بریده شدن خط با بیل مکانیکی می‌شوند.
تأیید و بازرسی
در ایران تأمین لوله و اتصالات گاز، جوشکار و دستگاه جوش همگی مشمول تأیید شرکت گاز و مشخصات IGS هستند. آزمون نشتی و استحکام پیش از تحویل، و ثبت رکورد جوش‌ها، بخشی از تحویل خط است، نه کار اضافه.
ملاحظات طراحی
- الزامات IGS و شرکت گاز
- جوش electrofusion
- بازرسی و آزمون خط
سوالات متداول
- لوله گاز پلی اتیلن تا چه فشاری قابل استفاده است؟
- کاربرد آن شبکه توزیع و انشعاب است، نه خط انتقال پرفشار. حداکثر فشار مجاز را استاندارد INSO 11223 و مشخصات شرکت گاز بر اساس SDR و گرید ماده تعیین میکنند و باید از مشخصات همان پروژه گرفته شود.
- تفاوت لوله گاز با لوله آب در چیست؟
- ماده پایه یکی است اما استاندارد، الزامات کنترل کیفی، علامتگذاری و روش اتصال فرق میکند. لوله آبرسانی را نمیتوان در شبکه گاز به کار برد، حتی اگر قطر و SDR یکسان باشد؛ خط گاز باید لوله دارای تأییدیه گاز و علامتگذاری مربوط به آن باشد.
- چرا لوله گاز زرد است؟
- زرد یک قرارداد شناسایی است. هدف این است که در حفاریهای آینده، خط گاز بلافاصله از خط آب و فاضلاب تشخیص داده شود. این رنگ خاصیت فنی اضافهای به لوله نمیدهد.
- آیا میتوان خط گاز پلی اتیلن را روی زمین اجرا کرد؟
- خیر. شبکه گاز پلی اتیلن برای اجرای مدفون طراحی شده است. اجرای روی زمین، لوله را در معرض آسیب مکانیکی، فرابنفش و نوسان دما قرار میدهد و در مقررات شبکه توزیع مجاز نیست.