فهرست آزمونهای آزمایشگاه
هر آزمون آزمایشگاه با هدف، روش، مدت، استاندارد و معیار پذیرش.
این فهرست همان کاتالوگ خدمات آزمون آزمایشگاه لوله بوکان است که واحد آزمایشگاه در مهر ۱۴۰۵ به‌عنوان مرجع معرفی کرد. برای هر آزمون، هدف، خلاصه روش، مدت زمان معمول، استاندارد روش آزمون و الزامی که استاندارد ویژگی محصول تعیین می‌کند آمده است. هزینه و زمان دقیق هر آزمون به نمونه و شرایط بستگی دارد و در پیشفاکتور اعلام میشود.
جدول اعتباربخشی (محدوده تجهیزات هر آزمون) در صفحه دامنه آزمون و شرایط ارسال نمونه در صفحه خدمات آزمایشگاه آمده است.
آزمونها
آزمون هیدرواستاتیک (مقاومت در برابر فشار داخلی)
هدف: مهم‌ترین آزمون لوله پلی اتیلن و سایر سامانه‌های لوله‌کشی؛ نشان می‌دهد لوله زیر فشار داخلی ثابت، در دمای معین و برای مدت معین، سالم می‌ماند یا نه.
روش: سه آزمونه با طول آزاد سه برابر قطر خارجی اسمی تهیه و درپوش‌گذاری میشود، در حمام آب با دمای آزمون قرار می‌گیرد و فشار آزمون تا پایان زمان مقرر ثابت نگه داشته میشود؛ نمودار فشار–زمان همراه گزارش ارائه میشود. آزمون ترکیدن (burst) با افزایش تدریجی فشار در چند دقیقه نیز انجام میشود.
مشخصات آزمون
| مدت زمان | ۱۰۰ یا ۱۶۵ ساعت (بسته به شرایط آزمون) |
|---|---|
| شرایط آزمون | فشار آزمون از رابطه p = 20σ/(SDR−1) بر حسب بار |
| استاندارد روش آزمون | ISIRI 12181-1 | ISIRI 12181-2 | ISO 1167-1 | ISO 1167-2 |
| الزام استاندارد ویژگی | هیچ آزمونهای در مدت آزمون دچار نقص نشود. |
آزمون کشش و خمش (خواص کششی)
هدف: اندازه‌گیری خواص کششی لوله، به‌ویژه ازدیاد طول در پارگی.
روش: آزمونه‌های دمبلی از لوله مطابق INSO 17140-1 بریده میشود و در دستگاه کشش با سرعت معین کشیده میشود تا پاره شود.
مشخصات آزمون
| مدت زمان | ۲ ساعت |
|---|---|
| شرایط آزمون | دمبل نوع ۱، ۲ یا ۳ بسته به ضخامت جداره؛ سرعت کشش ۵ تا ۱۰۰ میلی‌متر بر دقیقه؛ فاصله گیج ۲۵ یا ۵۰ میلی‌متر |
| استاندارد روش آزمون | INSO 17140-1 | INSO 17140-3 | ISO 6259-1 | ISO 6259-3 |
| الزام استاندارد ویژگی | لوله پلی اتیلن آبرسانی: ازدیاد طول در پارگی بیش از ۳۵۰٪ |
زمان القای اکسایش (پایداری حرارتی، OIT)
هدف: اندازه‌گیری مدتی که پلیمر پایدارشده در دمای بالا در برابر اکسایش مقاومت می‌کند — معیار کیفیت آنتی‌اکسیدان ماده.
روش: آزمونه کوچکی از مواد اولیه یا سطح داخلی لوله در دستگاه DSC تا دمای آزمون گرم میشود، سپس اتمسفر به اکسیژن تغییر می‌کند و زمان تا شروع اکسایش ثبت میشود.
مشخصات آزمون
| مدت زمان | ۱ ساعت |
|---|---|
| شرایط آزمون | دمای آزمون ۲۰۰ یا ۲۱۰ درجه سانتی‌گراد؛ دبی گاز ۵۰ میلی‌لیتر بر دقیقه |
| استاندارد روش آزمون | INSO 7186-6 | ISO 11357-6 |
| الزام استاندارد ویژگی | زمان القای اکسایش بیش از ۲۰ دقیقه |
مقدار دوده
هدف: اندازه‌گیری دوده باقی‌مانده پس از گرماکافت نمونه پلی اتیلن؛ دوده عامل مقاومت لوله در برابر نور خورشید است.
روش: یک گرم گرانول در قایقک چینی توزین و در کوره الکتریکی زیر جریان نیتروژن گرماکافت میشود؛ باقی‌مانده توزین و درصد دوده محاسبه میشود.
مشخصات آزمون
| مدت زمان | ۲ ساعت |
|---|---|
| شرایط آزمون | دمای کوره ۵۵۰ درجه سانتی‌گراد؛ دبی نیتروژن ۲۰۰ میلی‌لیتر بر دقیقه |
| استاندارد روش آزمون | INSO 19990 | ISO 6964 |
| الزام استاندارد ویژگی | درصد دوده در پلی اتیلن: ۲ تا ۲٫۵ درصد |
پراکنش دوده
هدف: ارزیابی اندازه ذرات دوده و یکنواختی توزیع آن‌ها در جداره لوله.
روش: شش برش نازک از پیرامون لوله بین دو لام شیشه‌ای گرم و فشرده میشود و زیر میکروسکوپ با تصاویر مرجع درجه‌بندی میشود.
مشخصات آزمون
| مدت زمان | ۲ ساعت |
|---|---|
| شرایط آزمون | دمای آمادهسازی ۱۸۰ درجه سانتی‌گراد |
| استاندارد روش آزمون | INSO 20059 | ISO 18553 |
| الزام استاندارد ویژگی | درجه پراکنش کمتر از ۳ |
مقاومت در برابر ترک ناشی از تنش محیطی (ESCR)
هدف: بررسی رشد ترک در لوله‌های آبیاری LDPE زیر تنش مکانیکی، مانند جایی که اتصال روی لوله سوار میشود.
روش: آزمونه‌هایی به طول ۲۰ برابر قطر اسمی خم می‌شوند و در محلول ۱۰٪ ماده فعال سطحی در دمای آزمون نگه داشته می‌شوند؛ پس از مدت مقرر از نظر ترک بازرسی می‌شوند.
مشخصات آزمون
| مدت زمان | ۲۴ ساعت |
|---|---|
| شرایط آزمون | دمای آزمون ۷۰ درجه سانتی‌گراد |
| استاندارد روش آزمون | INSO 7607 (پیوست ت) | ISIRI 8988 | ISO 8796 |
| الزام استاندارد ویژگی | LDPE: پس از آزمون هیچ ترکی دیده نشود؛ درصد نمونه مردود صفر |
ضربه آونگی چارپی و آیزود
هدف: تعیین استحکام لوله پلاستیکی در برابر ضربه آونگی در دمای پایین.
روش: برشی از لوله آماده و حدود یک ساعت در فریزر سرد میشود تا به دمای آزمون برسد، سپس زیر آونگ دستگاه ضربه می‌خورد.
مشخصات آزمون
| مدت زمان | ۲ ساعت |
|---|---|
| شرایط آزمون | دمای آزمون ۰ درجه سانتی‌گراد |
| استاندارد روش آزمون | ISIRI 12828-1 | ISIRI 12828-2 | ISO 9854-1 | ISO 9854-2 |
| الزام استاندارد ویژگی | PP: درصد نمونه‌های مردود حداکثر ۱۰٪ |
شاخص جریان مذاب (MFR)
هدف: بررسی رفتار مذاب ماده پلیمری؛ تغییر MFR نسبت به مواد اولیه نشانه تخریب در فرایند است.
روش: سیلندر دستگاه در دمای آزمون با حدود ۳ گرم گرانول پر میشود و زیر وزنه معین، مذاب از قالب خارج و در فواصل زمانی مشخص بریده و توزین میشود.
مشخصات آزمون
| مدت زمان | ۲ ساعت |
|---|---|
| شرایط آزمون | دمای آزمون ۱۹۰ درجه سانتی‌گراد؛ وزنه ۲٫۱۶ یا ۵ کیلوگرم؛ فاصله برش‌ها ۲ تا ۱۰ دقیقه |
| استاندارد روش آزمون | INSO 6980-1 | ISO 1133-1 |
| الزام استاندارد ویژگی | پلی اتیلن: MFR در محدوده ۰٫۲ تا ۰٫۷ گرم بر ۱۰ دقیقه |
دمای نرمی ویکات
هدف: تعیین دمایی که نمونه زیر سوزن استاندارد نرم میشود؛ معیاری از مقاومت حرارتی.
روش: قطعه‌ای از لوله یا اتصال زیر سوزنی با سطح مقطع یک میلی‌متر مربع و بار معین قرار می‌گیرد و دما با نرخ ثابت بالا می‌رود تا سوزن یک میلی‌متر نفوذ کند.
مشخصات آزمون
| مدت زمان | ۱ ساعت |
|---|---|
| شرایط آزمون | شروع از ۸۰ درجه؛ وزنه ۵ کیلوگرم؛ نرخ ۵۰ درجه بر ساعت |
| استاندارد روش آزمون | INSO 6982 | ISO 2507 |
| الزام استاندارد ویژگی | PVC: دمای ویکات حداقل ۷۹ درجه سانتی‌گراد |
مقاومت در برابر دی‌کلرومتان
هدف: بررسی اثر دی‌کلرومتان بر لوله PVC؛ شاخصی از کیفیت ژل‌شدن (پخت) ماده در اکستروژن.
روش: تکه‌ای از لوله PVC که یک سر آن پخ خورده، ۳۰ دقیقه در دی‌کلرومتان با دمای آزمون غوطه‌ور و سپس سطح آن بازرسی میشود.
مشخصات آزمون
| مدت زمان | ۱ ساعت |
|---|---|
| شرایط آزمون | دمای آزمون ۱۵ درجه سانتی‌گراد |
| استاندارد روش آزمون | ISIRI 10609 | EN 580 |
| الزام استاندارد ویژگی | PVC: هیچ تهاجمی به سطح آزمونه دیده نشود |
چگالی به روش غوطه‌وری
هدف: اندازه‌گیری چگالی پلاستیک‌های غیراسفنجی.
روش: سه آزمونه با جرم حداقل یک گرم در هوا و در مایع غوطه‌وری توزین می‌شوند و چگالی از اختلاف جرم محاسبه میشود.
مشخصات آزمون
| مدت زمان | ۳۰ دقیقه |
|---|---|
| شرایط آزمون | دمای آزمون ۲۳ درجه سانتی‌گراد |
| استاندارد روش آزمون | INSO 7090-1 (Method A) | ISO 1183-1 |
| الزام استاندارد ویژگی | پلی اتیلن: چگالی حداقل ۰٫۹۴۵ گرم بر سانتی‌متر مکعب |
درصد مواد فرار
هدف: تعیین درصد مواد فرار در مواد پلی اتیلنی.
روش: ۲۵ گرم نمونه در ظرف شیشه‌ای توزین و ۶۵ دقیقه در آون نگه داشته میشود؛ کاهش جرم درصد مواد فرار است.
مشخصات آزمون
| مدت زمان | ۹۰ دقیقه |
|---|---|
| شرایط آزمون | دمای آون ۱۰۵ درجه سانتی‌گراد |
| استاندارد روش آزمون | INSO 19441 | EN 12099 |
| الزام استاندارد ویژگی | پلی اتیلن: حداکثر ۰٫۰۳۵٪ |
درصد خاکستر
هدف: اندازه‌گیری خاکستر (پرکننده معدنی) در PVC؛ همین روش برای لوله پلی اتیلن هم به کار می‌رود.
روش: گرانول در قایقک چینی توزین و در کوره الکتریکی سوزانده میشود؛ باقی‌مانده معدنی توزین میشود.
مشخصات آزمون
| مدت زمان | ۳۰ دقیقه |
|---|---|
| شرایط آزمون | دمای کوره ۹۵۰ درجه سانتی‌گراد |
| استاندارد روش آزمون | ISIRI 10237-5 | ISO 3451 |
| الزام استاندارد ویژگی | لوله پلی اتیلن: حداکثر ۰٫۲٪ |
کدری لوله
هدف: اندازه‌گیری نوری که از جداره لوله عبور می‌کند؛ لوله و اتصال PP باید در برابر نور مات باشد.
روش: قطعه‌ای از لوله بین منبع نور و سلول نوری دستگاه قرار می‌گیرد و درصد نور عبوری خوانده میشود.
مشخصات آزمون
| مدت زمان | ۱۰ دقیقه |
|---|---|
| استاندارد روش آزمون | INSO 20486 | ISO 7686 |
| الزام استاندارد ویژگی | لوله PP: عبور نور کمتر از ۰٫۲٪ |
برگشت طولی (Thermal reversion)
هدف: اندازه‌گیری تغییر طول لوله گرمانرم پس از گرم شدن — نشانه تنش‌های طولی باقی‌مانده از اکستروژن.
روش: آزمونهای به طول ۲۰۰ میلی‌متر با دو نشانه به فاصله ۱۰۰ میلی‌متر علامت‌گذاری، در آون گرم و پس از سرد شدن دوباره اندازه‌گیری میشود.
مشخصات آزمون
| مدت زمان | ۱ تا ۲ ساعت |
|---|---|
| شرایط آزمون | دمای آزمون ۱۰۰ تا ۱۵۰ درجه سانتی‌گراد بسته به ماده |
| استاندارد روش آزمون | INSO 17614 | ISO 2505 |
| الزام استاندارد ویژگی | لوله پلی اتیلن: حداکثر ۲٪ |
استحکام ضربه با سقوط وزنه (روش ساعتگرد)
هدف: تعیین مقاومت لوله گرمانرم در برابر ضربه وزنه سقوط‌کننده.
روش: قطعات ۲۰۰ میلی‌متری لوله با خطوط طولی هم‌فاصله علامت‌گذاری و سرد می‌شوند؛ وزنه از ارتفاع معین روی هر خط رها میشود و شکست‌ها شمرده میشود.
مشخصات آزمون
| مدت زمان | ۱ تا ۴ ساعت |
|---|---|
| شرایط آزمون | دمای آزمون ۰ درجه؛ ضربه‌زن d25 و d90؛ ارتفاع ۵۰۰ تا ۲۰۰۰ میلی‌متر |
| استاندارد روش آزمون | INSO 22996 | ISO 3127 |
| الزام استاندارد ویژگی | لوله PVC: درصد مردودی حداکثر ۱۰٪ |
سفتی حلقوی
هدف: تعیین سفتی حلقوی لوله گرمانرم — مقاومت لوله دفنی در برابر له‌شدن زیر بار خاک.
روش: سه آزمونه به طول ۳۰۰ میلی‌متر بین دو صفحه موازی دستگاه با سرعت ثابت فشرده می‌شوند و نیرو در ۳٪ تغییر شکل قطری ثبت میشود.
مشخصات آزمون
| مدت زمان | ۳۰ دقیقه |
|---|---|
| شرایط آزمون | دمای آزمون ۲۳ درجه سانتی‌گراد |
| استاندارد روش آزمون | INSO 11436 | ISO 9969 |
| الزام استاندارد ویژگی | لوله PVC: سفتی حلقوی حداقل ۴ کیلونیوتن بر متر مربع |
اثر گرمادهی روی اتصالات
هدف: بررسی اثر حرارت بر اتصالات PVC و آشکار کردن عیوب قالب‌گیری.
روش: سه اتصال ۳۰ دقیقه در آون نگه داشته و پس از سرد شدن از نظر ترک، لایه‌لایه‌شدن و تغییر شکل بازرسی می‌شوند.
مشخصات آزمون
| مدت زمان | ۳۰ دقیقه |
|---|---|
| شرایط آزمون | دمای آزمون ۱۵۰ درجه سانتی‌گراد |
| استاندارد روش آزمون | ISIRI 12175 | ISO 580 |
| الزام استاندارد ویژگی | اتصال PVC: عمق ترک و لایه‌لایه‌شدن حداکثر ۵۰٪ ضخامت در همان نقطه |
اندازه‌گیری ابعاد و بازرسی ظاهری
هدف: اندازه‌گیری قطر، ضخامت جداره و دوپهنی لوله و اتصالات پلیمری.
روش: قطر با نوار محیط‌سنج و ضخامت جداره و دوپهنی با کولیس اندازه‌گیری و با جدول ابعاد استاندارد مقایسه میشود.
مشخصات آزمون
| مدت زمان | ۳۰ دقیقه |
|---|---|
| شرایط آزمون | دمای آزمون ۲۳ درجه سانتی‌گراد |
| استاندارد روش آزمون | INSO 2412 | ISO 3126 |
| الزام استاندارد ویژگی | مطابق جدول ابعاد استاندارد محصول |
الزامات کارایی سامانه لوله و اتصالات
هدف: تعیین مشخصه‌های کارایی سامانه مونتاژشده لوله، اتصالات و شیرآلات پلی اتیلن — نه قطعات جداگانه.
روش: مجموعه آزمونهای سامانه: هیدرواستاتیک ۸۰ درجه / ۱۶۵ ساعت (INSO 12181)، مقاومت به ناهم‌چسبی (ISO 13954 و ISO 13955)، ارزیابی شکل‌پذیری فصل مشترک جوش (ISO 13956) و استحکام کششی جوش لب‌به‌لب (ISO 13953).
مشخصات آزمون
| مدت زمان | بسته به ترکیب آزمونها؛ آزمون هیدرواستاتیک به‌تنهایی ۱۶۵ ساعت |
|---|---|
| استاندارد روش آزمون | INSO 12181-1/2/4 | ISO 13953 | ISO 13954 | ISO 13955 | ISO 13956 |
| الزام استاندارد ویژگی | طبق استاندارد سامانه مربوطه |
آزمون لهیدگی و جدایش اتصالات الکتروفیوژن
هدف: ارزیابی کیفیت جوش اتصال الکتروفیوژن لوله پلی اتیلن، به‌ویژه در شبکه گاز.
روش: مجموعه لوله و اتصال الکتروفیوژن (با طول لوله دو برابر قطر اسمی از هر سر) تهیه و در دستگاه له میشود؛ سطح جدایش بررسی و نسبت شکست شکل‌پذیر تعیین میشود.
مشخصات آزمون
| مدت زمان | ۶۰ دقیقه |
|---|---|
| شرایط آزمون | دمای آزمون ۲۳ درجه سانتی‌گراد |
| استاندارد روش آزمون | IGS-C-DN-003 | ISO 13955 |
| الزام استاندارد ویژگی | درصد شکست شکل‌پذیر (داکتایل) بیش از ۳۵٪ |
سوالات متداول
- آزمون هیدرواستاتیک چقدر طول میکشد؟
- بسته به شرط آزمون ۱۰۰ یا ۱۶۵ ساعت زیر فشار ثابت؛ به اضافه زمان آمادهسازی نمونه و تثبیت دما. نمودار فشار–زمان همراه گزارش تحویل میشود.
- برای آزمون چه مقدار نمونه بفرستم؟
- به آزمون بستگی دارد: برای هیدرواستاتیک سه قطعه لوله با طول آزاد سه برابر قطر خارجی، برای آزمونهای مواد (OIT، دوده، MFR، چگالی) چند ده گرم گرانول یا یک قطعه لوله کافی است. پیش از ارسال با آزمایشگاه هماهنگ کنید.
- هزینه آزمونها چقدر است؟
- هزینه به نوع آزمون، تعداد نمونه و شرایط آزمون بستگی دارد و در پیشفاکتور اعلام میشود؛ روی سایت فهرست قیمت منتشر نمیشود.